สวัสดี ท่านผู้ทำบัญชีทุกท่าน ขอเริ่มด้วยวันสำคัญที่เป็นเกร็ดประจำจดหมายข่าว ซึ่งฉบับนี้ขอนำเสนอข้อมูลของวันที่ 11 กันยายน โดยในประเทศไทย ในปี พ.ศ. 2404 เป็นวันแรกที่มีการประกาศให้ใช้คำนำหน้านาม นายและอำแดง (นึกไม่ถึงว่า ในประเทศไทย วันนี้ในอดีตก็เป็นวันสำคัญใช่ไหม) ส่วนในต่างประเทศ คือ เมื่อ 9 ปีก่อนที่มีการก่อวินาศกรรมในประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นที่มาของ Ground Zero ที่เคยเป็นที่ตั้งของตึกแฝด World Trade Center ซึ่งมีการไว้อาลัยให้บุคคลที่เสียชีวิตในวันดังกล่าวทุกปี วันนี้จึงถือเป็นวันหนึ่งที่ให้คติเตือนให้มนุษยชาติเร่งทำความดี ลดความขัดแย้งและรักสามัคคี
จดหมายข่าวมีเรื่องสำคัญที่จะเรียนให้ทุกท่านทราบก่อนจะดำเนินการตามภารกิจ คือมาตรฐานการรายงานทางการเงินฉบับที่ 3 (ปรับปรุง 2552) เรื่อง การรวมธุรกิจ ประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา โดยให้ถือปฏิบัติตั้งแต่ 1 มกราคม 2554 ท่านที่ยังไม่มีไว้ในครอบครองเพื่อใช้ศึกษาและปฏิบัติให้ถูกต้อง โปรดติดตามที่ http://www.fap.or.th/fapannounce58.php
จดหมายข่าวฉบับนี้ขอกล่าวถึงวิธีปฏิบัติทางบัญชีเกี่ยวกับรายได้ เส้นเลือดที่หล่อเลี้ยงร่างกายของธุรกิจทุกแห่ง เพราะแม้มาตรฐานการบัญชีฉบับนี้ที่รอการอนุมัติจาก กกบ. จะไม่ได้เปลี่ยนแปลงเนื้อหาไปจากฉบับที่ปฏิบัติอยู่ในปัจจุบัน แต่การตีความมาตรฐานการรายงานทางการเงินและการตีความมาตรฐานการบัญชีที่เกี่ยวข้อง (มียีนและโครโมโซมเหมือนกัน) จะทำให้ชีวิตของผู้ปฏิบัติงานเปลี่ยนแปลงไป
มาตรฐานการบัญชีเรื่องรายได้กำหนดวิธีปฏิบัติสำหรับการรับรู้รายได้ 3 ประเภท คือ
1. รายได้จากการขายสินค้า (รวมถึงอสังหาริมทรัพย์ เช่น ที่ดิน บ้าน อาคารชุด)
2. รายได้จากการให้บริการ
3. รายได้จากการให้ผู้อื่นใช้ประโยชน์จากสินทรัพย์ เช่น ให้กู้ยืมเงิน ทำให้มีดอกเบี้ยรับ นำเงินไปลงทุน ได้รับเงินปันผล และให้ใช้ทรัพย์สินทางปัญญาหรือสินทรัพย์ไม่มีตัวตน ทำให้ได้รับค่าสิทธิหรือค่ารอยัลตี
ฉบับนี้จะกล่าวถึงเกณฑ์การรับรู้รายได้ทั้ง 3 ประเภทดังนี้
1. รายได้จากการขายสินค้า กิจการต้องรับรู้รายได้ประเภทนี้เมื่อเป็นไปตามเงื่อนไขทุกข้อดังนี้
1.1 กิจการได้โอนความเสี่ยงและผลตอบแทนที่มีนัยสำคัญของความเป็นเจ้าของสินค้าให้กับผู้ ซื้อแล้ว หมายความว่า ถ้าเกิดความเสียหายกับสินค้าที่โอนไป เช่น ไฟไหม้รถที่ขนสินค้าไปส่ง บริษัทไม่ต้องรับผิดชอบ หรือสินค้านั้นขาดตลาดทำให้ราคาสินค้าสูงขึ้น ผู้ขายไม่มีสิทธิไปเรียกร้องให้ผู้ซื้อชำระเงินเพิ่มอีก
1.2 กิจการไม่เกี่ยวข้องในการบริหารสินค้าอย่างต่อเนื่องในระดับที่เจ้าของพึงกระทำ หรือไม่ได้ควบคุมสินค้าที่ขายไปแล้วทั้งทางตรงและทางอ้อม เช่น ลูกค้าซื้อสินค้าแล้วยังขอฝากสินค้าไว้ที่คลังสินค้าของบริษัท ลูกค้าต้องเป็นผู้จัดการเรื่องเกี่ยวกับการประกันภัยสำหรับสินค้าที่ซื้อไปแล้ว
1.3 กิจการสามารถวัดมูลค่าของจำนวนรายได้ได้อย่างน่าเชื่อถือ
1.4 มีความเป็นไปได้ค่อนข้างแน่ที่กิจการจะได้รับประโยชน์เชิงเศรษฐกิจของรายการบัญชีนั้น
1.5 กิจการสามารถวัดมูลค่าของต้นทุนที่เกิดขึ้นหรือที่จะเกิดขึ้นอันเนื่องมาจากรายการบัญชีนั้นได้อย่างน่าเชื่อถือ
ข้อ 1.3 ข้อ 1.5 สอดคล้องกับหลักการรับรู้รายการตามแม่บทการบัญชี และวิธีปฏิบัติทางบัญชีส่วนใหญ่จึงเป็นการรับรู้รายได้เมื่อผู้ขายส่งมอบสินค้าให้ผู้ซื้อ
2. รายได้จากการให้บริการ กิจการต้องรับรู้รายได้ประเภทนี้เมื่อเป็นไปตามเงื่อนไขทุกข้อดังนี้
2.1 กิจการสามารถวัดมูลค่าของจำนวนรายได้ได้อย่างน่าเชื่อถือ
2.2 มีความเป็นไปได้ค่อนข้างแน่ที่กิจการจะได้รับประโยชน์เชิงเศรษฐกิจของรายการบัญชีนั้น
2.3 กิจการสามารถวัดขั้นความสำเร็จของรายการบัญชี ณ วันสิ้นรอบระยะเวลารายงานได้อย่างน่าเชื่อถือ
2.4 กิจการสามารถวัดมูลค่าของต้นทุนได้อย่างน่าเชื่อถือ ต้นทุนในที่นี้ หมายถึง ต้นทุนที่เกิดขึ้นแล้วและที่จะเกิดขึ้นเพื่อทำให้รายการบัญชีนั้นเสร็จสมบูรณ์
ในส่วนนี้ ท่านผู้ทำบัญชีจะเห็นว่า ข้อ 2.1 2.2 และ 2.4 สอดคล้องกับหลักการรับรู้รายการในแม่บทการบัญชีเช่นเดิม ข้อ 2.3 ที่เป็นหัวใจของการรับรู้รายได้บริการมีแนวทางการพิจารณา ขั้นความสำเร็จไว้ดังต่อไปนี้
- การสำรวจงานที่ได้ทำแล้ว
- อัตราส่วนของบริการที่ให้จนถึงปัจจุบันเทียบกับบริการทั้งสิ้นที่ต้องให้
- สัดส่วนของต้นทุนที่เกิดขึ้นจนถึงปัจจุบันกับประมาณการต้นทุนทั้งสิ้น ต้นทุนที่เกิดขึ้นจนถึงปัจจุบันให้รวมเฉพาะต้นทุนของบริการที่ให้แล้วจนถึงปัจจุบัน ส่วนประมาณการต้นทุนทั้งสิ้นให้รวมต้นทุนของบริการทั้งที่ให้แล้วและที่จะให้ในอนาคต
เมื่อทราบขั้นความสำเร็จของงานบริการจะนำมากำหนดจำนวนรายได้ที่จะรับรู้ตามวิธีอัตราส่วนของงานที่ทำเสร็จเพื่อรับรู้รายได้ต่อไป
3. รายได้จากการให้ใช้ประโยชน์จากสินทรัพย์ ทั้งดอกเบี้ยรับ ค่าสิทธิ และเงินปันผล
3.1 มีความเป็นไปได้ค่อนข้างแน่ที่กิจการจะได้รับประโยชน์เชิงเศรษฐกิจของรายการบัญชีนั้น
3.2 กิจการสามารถวัดมูลค่าของจำนวนรายได้ได้อย่างน่าเชื่อถือ
ทั้ง 3.1 และ 3.2 เป็นการปฏิบัติตามหลักการรับรู้รายการที่สอดคล้องกับแม่บทการบัญชี โดยรายได้แต่ละประเภทมีกำหนดเวลาและหลักเกณฑ์การรับรู้รายการเพิ่มเติมคือ
- ดอกเบี้ยต้องรับรู้ตามเกณฑ์อัตราผลตอบแทนที่แท้จริง (ดูมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 39 เรื่อง การรับรู้และการวัดมูลค่าเครื่องมือทางการเงิน (เมื่อมีการประกาศใช้)) เช่น กิจการซื้อเงินลงทุนในหุ้นกู้ที่ระบุอัตราดอกเบี้ยโดยมีดอกเบี้ยคงค้างที่เกิดขึ้นก่อนการซื้อ กิจการต้องปันส่วนดอกเบี้ยที่ได้รับในเวลาต่อมาระหว่างดอกเบี้ยรับที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาก่อนการซื้อและหลังการซื้อเพื่อรับรู้เป็นรายได้เฉพาะส่วนที่เกิดขึ้นหลังการซื้อ
- ค่าสิทธิต้องรับรู้ตามเกณฑ์คงค้างซึ่งเป็นไปตามเนื้อหาของข้อตกลงที่เกี่ยวข้อง หมายความว่ารายได้จะรับรู้ตามข้อตกลงในสัญญา
- เงินปันผลต้องรับรู้เมื่อผู้ถือหุ้นมีสิทธิได้รับเงินปันผล คือเมื่อผู้จ่ายเงินปันผลประกาศจ่ายเงินปันผลและผู้รับมีชื่อในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัทนั้น
ท่านผู้ทำบัญชีอ่านเนื้อหาข้างต้นคงนึกในใจว่า เอามะพร้าวมาขายสวน จดหมายข่าวขอให้ท่านใจเย็น ๆ และโปรดติดตามฉบับหน้าเพื่อดูว่า มะพร้าวนั้น พันธุ์อะไร เพราะมะพร้าวน้ำหอมหรือมะพร้าวกะทิ ท่านต้องนำไปประกอบอาหารให้ถูกต้อง จึงจะได้อาหารรสดีไปให้ผู้ใช้งบการเงินรับประทานต่อไป ฉบับนี้ ขอลาก่อน (ช่วยทำใจให้เป็นวัยรุ่นก่อนอ่านคำลา...รักนะจุ๊บจุ๊บ) สวัสดี
14 กันยายน 2553
คณะกรรมการด้านการทำบัญชี